Hãy nhìn xuống chân
Y học chuyên đề - Phòng bệnh [ 23/4/2010 | 10:42 GMT+7 ]
GiaoDucSucKhoe.net (Theo PGS. TS.BS Võ Văn Thành - Sài Gòn Tiếp Thị)

Uống còn phải biết... cách, huống gì thể thao, với nhiều tư thế vận động cường độ mạnh dễ gây tổn hại đến hệ xương – cơ, mà thông thường nhất là bong gân cổ chân và viêm cân mạc lòng bàn chân.

Bong gân cổ chân

Bong gân cổ chân thường xảy ra do chấn thương thể thao. Cổ chân trong tư thế gập, xoay quá căng thẳng (lật bàn chân) sẽ làm đứt hay xé rách hệ dây chằng giữ vững khớp cổ chân khi cử động. Dây chằng tổn thương gây đau tức thời, hạn chế cử động, đi đứng. Cổ chân bị sưng nề vùng trước dưới mắt cá ngoài. Có thể thấy dấu bầm trong một số ca. Điều trị ngay lập tức bằng cách chườm lạnh (bằng nước đá) mỗi giờ độ 20 phút trong ngày đầu; nằm nghỉ gác bàn chân lên cao, băng thun ép cổ chân và bất động trong tư thế bàn chân thẳng góc với cẳng chân. Tư thế cổ chân 90o này phải được giữ liên tục ít nhất ba tuần cho các trường hợp bong gân nhẹ và lâu hơn nếu hệ thống dây chằng rách nặng. Phẫu thuật dành cho số ít ca bong gân quá nặng. Cần tập luyện phục hồi dần chức năng cổ chân để lấy lại dáng đi thăng bằng, cử động mềm dẻo cổ chân khi đã bớt sưng đau dưới sự hướng dẫn kỹ lưỡng của chuyên viên phục hồi chức năng. Hoạt động thể thao chỉ được cho phép khi vận động viên lấy lại hết tầm độ hoạt động cổ chân, phục hồi hoàn toàn sức cơ quanh cổ chân, thăng bằng cổ chân tốt, không còn sưng hay đau. Việc băng thun, mang vớ thun giãn quanh cổ chân hay mang nẹp cổ chân được chỉ định tuỳ theo từng bệnh nhân, theo hạn định. Những trợ cụ này không thay thế được việc tập luyện sức cơ quanh cổ chân và cũng không nên lạm dụng.

Viêm cân mạc lòng bàn chân

Viêm cân mạc lòng bàn chân gây đau vùng gót chân, nơi tì đè bàn chân xuống mặt đất. Cảm giác đau ít khi lan ra chung quanh gót và cũng hiếm khi lan ra phía trước chỗ lõm bàn chân hay cung bàn chân. Cơn đau gót hay xảy ra vào buổi sáng khi mới bước chân xuống giường hay sau một thời gian nghỉ ngơi không tì đè gót. Nếu để lâu ngày không chữa trị, cơn đau có thể kéo dài khi bước đi, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Sáu điều cần lưu ý

– Khởi động kỹ trước khi chạy
– Mang giày nâng đỡ phù hợp
– Mang đế giày đỡ lòng bàn chân
– Giữ lực cơ bàn chân và quanh bàn chân mạnh
– Tránh các tư thế sinh hoạt, thể thao gây đau gót chân
– Thăm khám bác sĩ chuyên khoa khi đau kéo dài không khỏi.

Cân mạc lòng bàn chân là một dải gân dày nằm sâu dưới da gót, bám vào xương gót phía sau và xoè như nan quạt ra phía các ngón chân. Khi đi, dải gân này thường căng ra. Những tư thế làm căng quá mức lòng bàn chân sẽ gây ra những vết rách nhỏ – vi chấn thương dải gân này, theo thời gian sinh ra đau gót mạn tính. Ít khi dải gân này bị viêm cấp tính sau chấn thương mạnh. Nhiều bệnh nhân đi chụp hình thấy nơi bám cân mạc lòng bàn chân có gai do xương phản ứng mọc ra sau vi chấn thương. Tuy có gai nhưng bệnh nhân lại không đau. Gai gót cũng không cần chỉ định mổ gọt gì cả.

Việc điều trị viêm cân mạc lòng bàn chân thực hiện càng sớm càng tốt. Đầu tiên là phải bớt đi các cử động gây chấn thương lên cân mạc do tư thế lao động, tư thế sinh hoạt hoặc thể thao không thích hợp. Cần băng dán vùng gót chân bằng loại băng đặc biệt, lót đế dép hay giày bằng đế mềm hay gel (ở nước ngoài bệnh nhân có thể đặt làm giày phù hợp gót chân dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa và người làm trợ cụ chỉnh hình). Đồng thời, thực hiện các bài tập căng giãn từ bắp chuối và từ cân mạc lòng bàn chân để gia tăng dần sự mềm dẻo:

- Đứng bằng nửa lòng bàn chân lên bậc thềm, hạ gót cân xuống thấp giữ độ 10 giây, lặp lại độ 10 lần, mỗi ngày tập vài lần.

- Đứng chân trước chân sau, giữ gót chân luôn chạm đất rồi ngồi xổm xuống đất, giữ độ 20 giây rồi đứng lên, lặp lại độ 20 lần, tập vài lần trong ngày.

- Ngồi gác chéo chân lên đùi, dùng một bàn tay kéo các ngón chân về phía lưng bàn chân, bàn chân để ở vị trí 90o. Mỗi lần 10 giây, lặp lại 10 lần. Mỗi ngày tập độ ba lần vào sáng sớm, trưa và chiều hay trước khi bước xuống đi nếu ngồi đã lâu.

Cũng có thể xoa bóp nhẹ nhàng lòng bàn chân bằng cách lăn lòng bàn chân lên ống tròn nhỏ đạp trên mặt đất... Nói chung là có nhiều cách bệnh nhân có thể nghĩ ra rồi tự tập nhẹ nhàng nhằm làm giãn cân mạc lòng bàn chân. Khi đau gót nhiều, nhớ phải ủ ấm lòng bàn chân 20 – 30 phút trước khi tập, và đắp lạnh lòng bàn chân 20 – 30 phút sau khi tập. Một số bệnh nhân cần mang nẹp đêm, dán băng keo đặc biệt, thoa các loại kem thể thao, siêu âm trị đau…

Cần lưu ý rằng các bài tự tập càng đơn giản càng tốt. Nếu có uống thuốc kháng viêm phải theo hướng dẫn của bác sĩ. Không chích thuốc corticoides vào gót chân. Cũng không nên nghĩ đến chuyện cắt gọt gai gót. Lại càng không nên sợ hãi khi thấy trên X-quang gót có… gai mà bệnh nhân chẳng thấy đau đớn gì.

Gãy xương do áp lực hay do mỏi

Gãy do áp lực (stress) hay còn gọi gãy mỏi (fatigue) là những đường gãy nhỏ trong xương gây ra bởi sự lặp đi lặp lại các lực quá mức. Cổ bàn chân là nơi thường hay bị gãy do áp lực nhất. Những người bắt đầu ngay các cuộc đi bộ quá xa hay chạy bộ mà không huấn luyện dần thì hệ xương khớp dễ bị gãy do áp lực hay gãy mỏi nhất. Gãy do áp lực cũng dễ xảy ra cho những ai gia tăng mau lẹ cường độ hay khoảng cách tập luyện, hay chạy từ mặt đường mềm sang mặt đường cứng. Bệnh nhân bị đau và sưng dần nơi bị gãy, không nặng như bị chấn thương trực tiếp. Đau nhiều hơn khi chịu lực và giảm khi nghỉ ngơi. Đối với loại gãy này, không cần bó bột bất động mà phải tuân theo hướng dẫn thầy thuốc nhằm lấy lại dần cường độ hoạt động để cơ thể tự lành.

 Về trang chủ    Bản để in
Các bài viết cùng chuyên khoa [Y học thể thao] trong chuyên mục [Y học chuyên đề] :
  • Những lưu ý khi tập thể dục [2/9/2009 | 7:23 GMT+7]
  • 15 lời khuyên của bác sĩ giúp phòng ngừa chấn thương do chơi tennis [11/11/2008 | 10:49 GMT+7]
  • Dinh dưỡng trong thể thao [10/10/2008 | 13:09 GMT+7]

Quảng cáo


TIỆN ÍCH ONLINE